Канцэпцыя праграмы “500 перакладаў гуманітарыстыкі для патрэбаў беларускамоўнай адукацыі”

500 translations logo

The Great ‘500 translations’

for Belarusian Humanities Education

Summary of the project

Belarusian humanities education is facing a critical situation in today’s Belarus.

The lack of important texts translated into Belarusian (less than 100) reflects the overall situation of the Belarusian language in Belarus.

Russian remains the main language of government, education and the media in Belarus, while usage of native Belarusian is declining rapidly.

In the 1999 census, 80 % of people cited Belarusian as their native language. Ten years later in 2009, only 60% of the population cited Belarusian as their native language, and in the same survey only 30 % of people said they actually speak it at home.

Belarusian translations in the field of humanities were virtually nonexistent in Soviet times.  Most of the translations were accomplished in the early years of Belarus’ independence. Although this work was not carried out in a systematic manner, these texts were on massive demand.

But now, the number available to educators is clearly not enough.

The program ‘500 translations’ aims to strengthen Belarusian humanities by offering most important classical and contemporary humanities texts in the Belarusian language. These texts can be further available for secondary and higher education institutions.

Overall, the impact of the program is seen as wider than the domain of the humanities.

With new Belarusian educational texts, new Belarusian reference books, new Belarusian classical and contemporary humanities books, as well as an updated Belarusian scientific vocabulary, it’s expected that the general sense of cultural belonging in Belarus will become less dependent on Russian influences. This transformation is seen as crucial in bringing Belarus closer to European values and its forms of social and political life.

Download the whole concept booklet

«500 перакладаў гуманітарыстыкі

для патрэбаў беларускамоўнага навучання»

Канцэпцыя праекта

Сёння ў Беларусі існуюць істотныя праблемы з атрыманнем адукацыі на беларускай мове, асабліва ў сферы вышэйшай адукацыі. Гістарычна гэта можна звязаць з шматгадовым уціскам з боку ідэалогіі Расейскай імперыі і Савецкага саюзу на нацыянальныя рушэнні ў рэгіёнах Ўсходняй Эўропы, што істотна запавольвала паўставанне мясцовай этнічнай самасвядомасці, паколькі ўсе формы культурнай і этнічнай адметнасці разглядаліся з боку метраполіі як непрынцыповыя ці нават шкодныя. На практыцы гэта зводзілася да татальнай русіфікацыі ўсёй сістэмы адукацыі і скіравання культурніцкага жыцця на рэйкі расейскай мовы. Зараз наступствам гэтай гісторыі уплыву можна лічыць тое, што водле апошніх дадзеных перапісу насельніцтва Рэспублікі Беларусь большасць тых, хто нават вызнае беларускую мову ў якасьці роднай (а гэты працэнт застаецца традыцыйна высокім), не ўжывае яе стала ў пабытовай і працоўнай сферах і гэта тэндэнцыя пагражальна паглыбляецца.

Пераважнае ўжыванне расейскай мовы ў пабытовай, бізнесовай і інтэлектуальнай сферах перадусім кансервуе сітуацыю ментальнай залежнасці асобных прадстаўнікоў беларускай нацыі ад тых рашэнняў і ідэяў, якія маюць сваім вытокам расейскую дзяржаву і культуру, што адбіваецца адпаведна на геапалітычным выбары, успрыняцці мадэлі палітычнага жыцця і г.д. Немагчымасць здзейсніць уласны выбар на карысць узмацнення стасункаў з Эўропай і Паўночнай Амерыкай тут прадыктаваная слабымі формамі нацыянальнай кансалідацыі, адсутнасцю публічнай прасторы ў абсягах нацыянальнай мовы, незавершанасцю працэсаў фармавання мясцовых эліт і структураў грамадзянскай супольнасці.

Падобную сітуацыю, на жаль, спрычыняе таксама факт вельмі нязначнай перакладніцкай працы ў галіне гуманітарнай веды, што амаль не вялася за савецкім часам і трохі спантанна і марудна вялася за гады атрымання незалежнасці Рэспублікай Беларусь. У выніку, на сённяшні дзень мы маем зусім сціплую паліцу сучаснай і класічнай перакладной гуманітарнай веды на беларускай мове (меней за 100 адзінак), хаця нават тыя кропкавыя спробы перакладу, што зрэшты здзяйсняліся, як уяўляецца, выклікалі цікавасць і попыт з боку іхных чытачоў. Падаецца, што істотнае паляпшэнне сітуацыі з вартаснымі перакладамі гуманітарных тэкстаў на беларускую мову здолее кардынальна паўплываць на ўсталяванне і замацаванне беларускай гуманітарыстыкі. Плённым прыкладам падобных намаганняў з’яўляецца адпаведная праграма “500 перакладаў”, якая ажыццяўлялася ва Ўкраіне пры дапамозе Фонда Адраджэння: за кароткім часам яна дамаглася сваіх амбітных мэтаў і істотна паўплывала на ўкраінскую гуманітарную веду ды стан распрацоўкі нацыянальнай навуковай тэрміналогіі, зрабіўшы ўкраінскую мову пераважным выбарам маладых украінскіх даследчыкаў у сацыяльна-гуманітарнай плашчыні.

Такім чынам, дзеля інтэнсіфікацыі азначаных вышэй працэсаў ці кардынальнага злому існых тэндэнцыяў перадусім неабходна стварыць падмурак выхавання беларускамоўнага інтэлектуальнага асяроддзя праз адпаведныя праграмы навучання ва ўстановах сярэдняй і вышэйшай адукацыі, якія б былі падмацаваныя належным корпусам тэкстаў класічнай і сучаснай гуманістыкі. Развіццё гуманітарнай веды на нацыянальнай мове ў сучаснай Беларусі мае спрычыніць моцны ўплыў на грамадскую думку і пераскіраваць соцыяпалітычныя варункі развіцця беларускай дзяржавы на агульнаэўрапейскія рэйкі з шанаваннем эўрапейскіх каштоўнасцяў і прынцыпаў арганізацыі жыцця.

Запампаваць інфармацыйны буклет цалкам

Вы можаце сачыць за каментарамі да гэтага запісу праз RSS 2.0 feed. Вы можаце пакінуць каментар, альбо trackback з вашага ўласнага сайта.

 

Пакінце каментар